F’Birkirkara hemm binja li għal ħafna snin kienet parti mill-identità arkitettonika tal-lokalità, iżda llum qed tħabbat wiċċha mar-riskju li tispiċċa mitluqa u titkisser maż-żmien. Din il-proprjetà magħrufa bħala Villino Grech hija dar residenzjali li tispikka b’disinn arkitettoniku partikolari ta’ nofs is-seklu għoxrin, u li għal snin twal kienet meqjusa bħala landmark fil-lokalità.
Il-binja ġiet iddisinjata mill-perit Louis Rizzu Naudi, wieħed mill-arkitetti Maltin li ħalla marka fuq l-arkitettura moderna f’Malta. Id-disinn tagħha jirrifletti stil arkitettoniku distint ta’ dak iż-żmien, fejn l-enfasi kienet fuq spazju, funzjonalità u armonija mal-ambjent ta’ madwarha.
Waħda mill-aktar karatteristiċi li jagħmlu lil Villino Grech unika hija t-terrazzin kbir semi-ċirkulari li joħroġ ’il barra mill-faċċata tal-binja u li huwa sostnut b’pilastri tal-konkos. Dan l-element arkitettoniku mhux biss jagħtiha dehra distintiva, iżda juri wkoll il-kuraġġ fid-disinn u l-kreattività li kienu jikkaratterizzaw l-arkitettura moderna ta’ dak il-perjodu.
Anke ġewwa, il-binja kienet avvanzata għal żmienha. L-intern inbena fuq kunċett open-plan, b’attenzjoni kbira lejn id-dawl naturali u l-ventilazzjoni. Dan juri kif id-disinn kien immirat biex joħloq spazju komdu u funzjonali, filwaqt li jħalli lill-arkitettura tieħu n-nifs permezz tad-dawl u l-arja naturali.
Madankollu, minkejja l-valur storiku u arkitettoniku tagħha, jidher li l-binja qed titħalla tiddeterjora bil-mod il-mod. Meta bini ta’ dan il-livell jitħalla jaqa’ f’din il-kundizzjoni, mhux biss tintilef struttura fiżika, iżda jintilef ukoll kapitlu mill-istorja arkitettonika ta’ pajjiżna.
Il-protezzjoni tal-wirt mibni mhijiex biss responsabbiltà tal-awtoritajiet, iżda wkoll tal-komunità kollha. Bini bħal Villino Grech jirrappreżenta żmien partikolari fl-iżvilupp urban u kulturali ta’ Malta, u għalhekk għandu valur li jmur lil hinn mill-proprjetà privata.
Jekk ma jittieħdux passi fil-ħin biex jiġi ppreservat u rrestawrat, hemm il-periklu li dan il-wirt jispiċċa jintilef għal dejjem. Il-konservazzjoni ta’ binjiet bħal dawn hija importanti mhux biss għall-ġenerazzjoni tal-lum, iżda wkoll għal dawk li ġejjin, biex ikunu jistgħu jifhmu u japprezzaw l-iżvilupp arkitettoniku li għadda minnu pajjiżna matul is-snin.
Ritratt: John Portelli/ Din l-Art Ħelwa – Public Forum/ FB
