Dokument storiku interessanti li ġie rakkontat minn Evarist Bartolo jitfa’ dawl fuq każ mediku u legali mhux tas-soltu li seħħ f’Malta fis-seklu 16, meta l-Knisja kellha rwol ċentrali fil-ħajja privata u familjari tal-individwi.
Fil-21 ta’ Lulju 1542, żewġ tobba: Josephus Callus u Rainerio de Bonellis; ġew imsejħa mit-tribunal tal-Knisja biex jeżaminaw lil John Azzopardi. L-eżami sar fil-preżenza tal-Vigarju Ġenerali u l-Kurja tal-Imdina, wara li martu, Mathia Busuttil, talbet biex iż-żwieġ tagħhom jiġi annullat.
Mathia sostniet li kienet ġiet sfurzata tiżżewweġ lil Azzopardi kontra r-rieda tagħha, u li ż-żwieġ ma setax jitwettaq minħabba kundizzjoni fiżika serja li kellu żewġha. Skont ir-rapport mediku, il-“membru virili” ta’ Azzopardi kien difettuż; qasir, mgħawweġ u mingħajr funzjoni normali u għalhekk ma setax iwettaq relazzjoni sesswali jew ikollu tfal.
Minn naħa tiegħu, Azzopardi sostna li martu kienet aċċettat iż-żwieġ u kienet għexet miegħu għal perjodu qasir taħt l-istess saqaf. Madankollu, ix-xhieda medika kienet ċara u determinanti. Iż-żewġ tobba kkonkludew li l-koppja ma setgħetx ikollha tfal u li ż-żwieġ kellu jitqies null.
It-tribunal tal-Knisja aċċetta r-rakkomandazzjoni u ppermetta li ż-żwieġ jinħall, u ta lil Azzopardi perjodu qasir biex iwieġeb jew jappella. Ma hemm l-ebda dokumentazzjoni li turi jekk il-każ kompliex jew le wara dan l-istadju.
Skont Pawlu Cassar, li analizza dan il-każ fil-pubblikazzjoni tiegħu A Medico-Legal Report of the Sixteenth Century from Malta, il-liġi kanonika ta’ dak iż-żmien kienet tippermetti annullament ta’ żwieġ jekk jiġi ppruvat li l-koppja ma setgħetx ikollha tfal. Dan juri kemm il-fertilità kienet element kruċjali fil-validità taż-żwieġ.
Interessanti wkoll kif dan il-każ juri l-livell avvanzat tal-għarfien mediku ta’ dak iż-żmien. It-tobba kienu jikkwotaw minn testi mediċi Għarab li kienu ppreservaw u żviluppaw l-għerf Grieg klassiku, li aktar tard ġie tradott għal-Latin u mifrux fl-Ewropa.
Figura prominenti f’dan il-kuntest kienet Jean de Valette, li kien jammira ħafna lil Callus u sejjaħlu “eruditissimus vir”, jiġifieri raġel ta’ tagħlim kbir. Madankollu, minkejja dan ir-rikonoxximent, Callus spiċċa f’kunflitt mal-awtoritajiet tal-Ordni wara li kiteb petizzjoni sigrieta lir-Re Philip II of Spain, fejn ikkritika n-nuqqas ta’ rispett lejn id-drittijiet tal-Maltin.
Dan il-każ mhux biss joffri ħarsa lejn il-prattika medika u ġudizzjarja tas-seklu 16, iżda wkoll juri kif kwistjonijiet ta’ ġisem, sesswalità u poter kienu marbuta mill-qrib ma’ istituzzjonijiet reliġjużi u politiċi. Huwa eżempju ċar ta’ kif l-istorja personali tista’ tiftaħ tieqa fuq realtà soċjali usa’ u kumplessa.
