F’nofs il-qalba storika tal-Belt Valletta, quddiem il-binja monumentali tal-Bibljoteka Nazzjonali ta’ Malta, darba kien jeżisti spazju aħdar li llum kważi ntesa għal kollox. Dak li llum hu magħruf bħala Misraħ ir-Repubblika, jew Republic Square, għal perjodu twil tas-seklu dsatax kien jospita ġnien magħluq u msaġġar li kien joffri kenn ta’ kwiet u freskezza fil-qalba tal-belt fortifikata.
Oriġinarjament, iż-żona kienet magħrufa bħala Piazza dei Cavalieri, pjazza miftuħa li kienet tintuża bħala spazju pubbliku. Madankollu, f’nofs is-seklu dsatax, il-Gvernatur Brittaniku Sir Gaspard Le Marchant, li mexxa Malta bejn l-1858 u l-1864, iddeċieda li jbiddel kompletament id-dehra tagħha. Minflok il-pjazza miftuħa, huwa ordna li l-post jingħalaq sabiex jinħoloq ġnien semi-privat li kien jiffunzjona bħala ġnien u masġar taċ-ċitru.
Ritratti antiki juru dan il-ġnien bħala wieħed mimli ħajja u veġetazzjoni. Fih kienu jikbru numru kbir ta’ siġar maturi, l-aktar siġar tal-larinġ u taċ-ċitru, li kienu joħolqu dell naturali u atmosfera rilassanti. Bejn is-siġar kien hemm mogħdijiet imħejjija b’attenzjoni, ċnut ornamentali tal-ħadid u arbuxelli bil-fjuri li kienu jagħtu kulur u eleganza lill-post.
Il-kuntrast kien impressjonanti. Filwaqt li l-Belt Valletta hija magħrufa għall-binjiet tagħha mibnija bil-ġebla tal-franka Maltija, bil-faċċati monumentali u t-toroq dritti tagħha, dan il-ġnien kien jintroduċi element naturali li kien irattab il-pajsaġġ urban. Kien bħal oasi ħadra f’nofs il-belt, fejn ir-residenti u dawk li kellhom aċċess setgħu jsibu ftit mistrieħ mix-xemx qawwija tas-sajf Malti.
Il-Bibljoteka Nazzjonali nnifisha, li tlestiet lejn l-aħħar tas-seklu tmintax fuq disinn tal-arkitett Pollakk Stefano Ittar, kienet diġà tiddomina l-pjazza bil-faċċata neoklassika tagħha. Il-ġnien kien jikkumplimenta din il-binja prestiġjuża billi joħloq ambjent ta’ serenità madwar wieħed mill-aktar monumenti kulturali importanti tal-pajjiż.
Madankollu, hekk kif il-Belt Valletta kompliet tiżviluppa u l-ħtiġijiet urbani nbidlu, il-ġnien eventwalment tneħħa. Il-pjazza reġgħet infetħet għall-pubbliku u matul is-snin ġiet trasformata fl-ispazju ċentrali li nafu llum. Illum, Misraħ ir-Repubblika huwa wieħed mill-aktar postijiet imfittxija fil-kapitali, magħruf għall-kafetteriji tiegħu, għall-istatwa tar-Reġina Victoria u għall-attività kontinwa li tattira kemm lill-Maltin kif ukoll lit-turisti.
Minkejja li l-ġnien m’għadux jeżisti, ir-ritratti storiċi jibqgħu jfakkruna f’kapitlu interessanti fl-istorja urbana tal-Belt Valletta. Huma juru kif l-ippjanar tal-bliet jinbidel skont iż-żminijiet u kif spazji li llum jidhru permanenti kienu, fil-passat, differenti ħafna minn kif nafuhom illum.
L-istorja tal-Ġnien tal-Bibljoteka tfakkarna wkoll fl-importanza tal-ispazji ħodor fil-qalba tal-ibliet. F’epoka fejn il-preservazzjoni tal-ambjent urban qed issir dejjem aktar importanti, dan il-ġnien mitluf joffri eżempju ta’ kif anke f’belt mibnija kompletament bil-ġebel kien hemm lok għal natura, dell u mistrieħ.
Għalkemm illum ma fadalx traċċa fiżika tiegħu, il-“Lost Garden of the Bibliotheca” jibqa’ parti affaxxinanti mill-wirt storiku tal-Belt Valletta, u xhieda ta’ kif il-kapitali Maltija għaddiet minn trasformazzjonijiet kontinwi tul is-sekli, filwaqt li dejjem żammet il-karattru uniku tagħha.
Din l-informazzjoni ingħatat minn Ernest Ferrante fuq il-midja soċjali.
