Skont ir-riċerkatur Evarist Bartolo, ħafna mill-ħelu tradizzjonali li għadna ngawdu sal-lum, bħall-kannoli, il-qubbajt, il-granita u l-marżpan, ma nħolqux lokalment iżda waslu fil-gżejjer tagħna permezz tal-influwenza Għarbija li nfirxet fi Sqallija bejn is-snin 827 u 1091. Flimkien ma’ dawn it-tradizzjonijiet kulinarji, l-Għarab introduċew ukoll prodotti agrikoli ġodda bħall-kannamieli, il-larinġ, il-lumi, il-ġunġlien, diversi ħwawar u l-użu tal-lewż morr.
Il-kannoli, magħmulin mir-rikotta, iz-zokkor, il-ħwawar u l-għaġina moqlija, daħlu l-ewwel fi Sqallija permezz tal-Għarab, partikolarment fiż-żona ta’ Kaltanisetta. Maż-żmien saru parti importanti mill-festi tal-Karnival u aktar tard bdew jiġu prodotti wkoll fil-kunventi. Bl-istess mod, il-cassata Siciliana għandha għeruq li jmorru lura għall-perjodu Għarbi fi Sqallija, qabel ma kompliet tiżviluppa taħt in-Normanni u eventwalment waslet Malta.
L-influwenza Għarbija tidher ukoll fil-qubbajt, li nfirex madwar il-Mediterran kollu. Dokumenti storiċi juru li dan il-ħelu, magħmul mill-għasel u l-ġunġlien, kien diġà magħruf fi Sqallija madwar elf sena ilu. Anke f’Malta nsibu referenzi bikrin għalih, fosthom dokument Għawdxi tal-1515 li jsemmi l-kelma “Cubaita”, jiġifieri qubbajt.
Il-marżpan, magħmul mill-intrita tal-lewż morr, wasal Malta minn Palermo wara li kien ġie introdott fi Sqallija mill-Għarab. Is-sorijiet fil-kunventi żviluppaw din it-tradizzjoni u għamluha waħda mill-aktar prodotti karatteristiċi tal-kċina Sqallija.
Anke l-granita għandha oriġini marbuta mal-kultura Għarbija. Il-kunċett ta’ xarba kiesħa u ħelwa, magħrufa fil-Persja bħala “xarbat”, wasal fil-Mediterran permezz tal-Għarab. Fi Sqallija din evolviet fil-granita li nafu llum, bl-użu tas-silġ tal-Etna. Fi żmien il-Kavallieri, is-silġ kien jinġieb regolarment minn Sqallija lejn Malta, flimkien mal-granita u l-ġelati li kienu popolari f’Katanja u Messina.
Bartolo jispjega kif l-influwenza Għarbija ma biddlitx biss il-ħelu li nieklu, iżda wkoll il-mod kif kienet issir il-biedja Maltija. Il-kultivazzjoni tal-kannamieli, tal-frott taċ-ċitru, tal-ġunġlien u tal-lewż introduċiet ingredjenti ġodda li maż-żmien saru parti essenzjali mill-kultura gastronomika tagħna. Għalhekk, kull darba li nduqu kannolu, qubbajt jew granita, inkunu qegħdin nduqu mhux biss deżerta tradizzjonali iżda wkoll parti mill-istorja u mill-wirt kulturali li għaqqad lill-Mediterran tul is-sekli.
