F’Malta taħt il-ħakma tal-Ordni tal-Kavallieri, il-problema tal-abbuż tad-droga kienet diġà realtà, b’mod partikolari l-użu tal-opju. Minkejja tentattivi severi biex jiġi kkontrollat dan il-vizzju, il-fenomenu baqa’ jinfirex fost diversi saffi tas-soċjetà.
Fl-1631, l-Ordni introduċiet liġijiet iebsa kontra l-opju. Min jinqabad ibiegħ jew iżomm din id-droga kien jiġi kkastigat b’mitt daqqa ta’ bastun. Spiżjara li jbiegħu l-opju lill-ilsiera kienu jiffaċċjaw multi, u jekk jerġgħu jinqabdu tliet darbiet, kienu jiġu suġġetti għall-“istrappado” – kastig krudili fejn persuna kienet tiddendel minn idejha marbuta wara daharha u titniżżel bis-sabta, li seta’ jwassal għal ġrieħi serji bħal żlieq tal-ispallejn.
Madankollu, dawn il-miżuri ma rnexxielhomx iwaqqfu t-tixrid tal-vizzju. Xi ilsiera kienu saħansitra jużaw dożi qawwija ta’ opju biex itemmu ħajjithom. Fl-1724, il-Gran Mastru Antonio Manoel de Vilhena kompla jsaħħaħ il-liġijiet billi daħħal il-piena tal-mewt għal min jinqabad idaħħal jew ibiegħ l-opju f’Malta, jew jieħdu mingħajr permess mediku.
Riċerka storika turi li l-opju ma kienx limitat biss għall-ilsiera. Kien hemm indikazzjonijiet li anke Kavallieri u membri tan-nobbiltà kienu jużawh, għalkemm dwar dan insibu “skiet kbir” fid-dokumenti uffiċjali. F’każijiet quddiem l-inkwiżitur, l-opju kien xi drabi jidher moħbi f’taħlitiet “maġiċi”, użati jew biex jattiraw l-imħabba jew biex jagħmlu ħsara lil ħaddieħor.
Fl-istess ħin, l-opju kellu wkoll użu mediku importanti. Fil-Sacra Infermeria, kien jintuża biex itaffi l-uġigħ waqt operazzjonijiet jew trattamenti diffiċli. Dan jirrifletti realtà doppja: mediċina utli iżda wkoll sustanza perikoluża li faċilment twassal għall-vizzju.
L-użu tal-opju beda jinfirex fl-Ewropa wara l-1520, meta t-tabib Paracelsus introduċieh bħala mediċina. Mill-kuntatti mal-Lvant, speċjalment ma’ Istanbul, l-opju daħal fil-Mediterran, inkluż Malta. Kien jittieħed minn suldati għall-kuraġġ u minn nies ordinarji bħala mezz biex jaħarbu mir-realtà.
Din id-droga, li ġejja mill-pjanta Papaver somniferum, għandha effetti qawwija: tnaqqas l-uġigħ u toħloq sens ta’ kalma u ferħ, iżda fl-istess ħin tista’ tnaqqas ir-rata tan-nifs u tal-qalb, u twassal għal dipendenza serja. Maż-żmien, ħafna li bdew jużawha sabu ruħhom ma jistgħux jgħaddu mingħajrha – b’konsegwenzi li setgħu jkunu fatali.
L-istorja tal-opju f’Malta turi kemm il-ġlieda kontra l-abbuż tad-droga mhix xi ħaġa moderna, iżda sfida antika li ilha teżisti għal sekli – anke fi żmien fejn il-pieni kienu estremament ħorox, iżda xorta waħda mhux dejjem effettivi.
Minn Evarist Bartolo/FB
