Is-7 ta’ Ġunju huwa wieħed mill-ħames Festi Nazzjonali ta’ Malta u jfakkar ġrajja li ħalliet marka qawwija fl-istorja tal-poplu Malti. F’dan il-jum infakkru s-sagrifiċċju ta’ diversi Maltin li tilfu ħajjithom waqt l-irvellijiet tal-1919 fil-Belt Valletta, avveniment li wassal għal bidliet importanti fil-mixja ta’ Malta lejn aktar awtonomija politika.
Il-Kawżi tal-Irvellijiet
L-għeruq tas-Sette Giugno jinsabu fil-konsegwenzi tal-Ewwel Gwerra Dinjija (1914–1918). Għalkemm Malta ma ġietx milquta direttament mill-ġlied, kellha rwol strateġiku bħala bażi navali u ċentru mediku għall-feruti tal-gwerra, tant li kisbet il-laqam ta’ “Nurse of the Mediterranean”.
Madankollu, wara l-gwerra, il-poplu Malti beda jħoss il-piż ta’ diffikultajiet ekonomiċi kbar. Il-prezzijiet tal-ikel żdiedu drastikament, il-ħobż sar ferm aktar għali, u l-awtoritajiet kolonjali introduċew taxxi ġodda biex jagħmlu tajjeb għat-tnaqqis fid-dħul mill-kummerċ. Minkejja li kien hemm ħafna xogħol, il-faqar u l-għaks kienu mifruxa fost il-familji Maltin.
F’dan il-kuntest kibret ukoll ix-xewqa għal aktar rappreżentanza politika u għal gvern li jisma’ aktar il-vuċi tal-poplu Malti.
Il-Ġrajjiet tas-7 ta’ Ġunju 1919
Fi Frar tal-1919 kienet twaqqfet l-Assemblea Nazzjonali mmexxija minn Filippo Sciberras, bil-għan li titlob kostituzzjoni ġdida mingħand il-Gvern Ingliż.
Meta fis-7 ta’ Ġunju kienet qed issir it-tieni laqgħa tal-Assemblea fil-Belt Valletta, eluf ta’ Maltin inġabru biex juru l-appoġġ tagħhom. Is-sitwazzjoni iżda eskalat meta parti mill-folla rrabjat ruħha minħabba simboli tal-ħakma Ingliża li dehru fuq xi bini fil-Belt. Inqalgħu protesti u attakki fuq diversi proprjetajiet marbuta mal-amministrazzjoni kolonjali u ma’ negozjanti meqjusa qrib l-awtoritajiet.
Meta l-pulizija ma rnexxilhiex tikkontrolla s-sitwazzjoni, ġew imsejħa s-suldati Ingliżi, li fetħu n-nar fuq il-folla. Dakinhar inqatlu Wenzu Dyer, Ġużeppi Bajada u Manwel Attard.
L-għada, waqt li n-nies reġgħu nġabru biex jagħtu ġieħ lill-vittmi, inqalgħu tensjonijiet oħra u nqatel ukoll Karmenu Abela. Aktar tard mietu minħabba l-ġrieħi tagħhom Ċikku Darmanin u Toni Caruana. B’kollox, sitt Maltin tilfu ħajjithom u madwar ħamsin persuna sfaw feruti.
Il-Vittmi tas-Sette Giugno
Il-vittmi tas-Sette Giugno huma mfakkra bħala simbolu tal-ġlieda tal-poplu Malti għad-dinjità u għal aktar drittijiet politiċi:
- Manwel Attard, parrukkier ta’ 28 sena minn Tas-Sliema.
- Ġużeppi Bajada, Għawdxi li kien qed iġorr il-bandiera Maltija.
- Wenzu Dyer, mill-Birgu, li wkoll kien imżejjen bis-simboli nazzjonali Maltin.
- Karmenu Abela, mill-Belt Valletta, li nqatel l-għada tal-irvellijiet.
- Ċikku Darmanin u Toni Caruana, li mietu aktar tard minħabba l-ġrieħi li ġarrbu.
Il-Wirt tas-Sette Giugno
L-avvenimenti tas-Sette Giugno qanqlu reazzjoni qawwija kemm f’Malta kif ukoll fil-Gran Brittanja. L-awtoritajiet kolonjali fehmu li kien hemm bżonn ta’ bidla sabiex jikkalmaw it-tensjoni politika u soċjali li kienet qed tikber fil-pajjiż.
B’riżultat ta’ dan, fl-1921 Malta ngħatat kostituzzjoni ġdida li introduċiet il-prinċipju ta’ Gvern Responsabbli. Għall-ewwel darba, il-Maltin setgħu jmexxu ħafna mill-affarijiet interni tagħhom permezz ta’ parlament, ministri u Prim Ministru. Joseph Howard sar l-ewwel Prim Ministru ta’ Malta taħt din il-kostituzzjoni.
Għalkemm il-poter tal-Gvernatur Ingliż baqa’ sinifikanti u l-kostituzzjoni setgħet tiġi sospiża mill-awtoritajiet kolonjali, il-Kostituzzjoni tal-1921 kienet pass importanti fil-mixja lejn l-awtodeterminazzjoni, li eventwalment wasslet għall-Indipendenza fl-1964.
Is-Sette Giugno jibqa’ mument fundamentali fl-istorja nazzjonali tagħna. Huwa tifkira tas-sagrifiċċju ta’ dawk li tilfu ħajjithom waqt li l-poplu Malti kien qed jitlob kundizzjonijiet aħjar u vuċi aktar b’saħħitha fit-tmexxija tal-pajjiż. Aktar minn seklu wara, dan il-jum jibqa’ simbolu tal-kuraġġ, l-għaqda u l-ġlieda demokratika tal-Maltin.
